.

.

Radioactiviteit

Wat is ioniserende straling?

Veel gestelde vragen over ioniserende straling

Op deze pagina vindt u de acht meest gestelde vragen over ioniserende straling.

Wat is radioactieve straling?

Dit is een in de journalistiek gebruikte term die niet correct is. De vraag zou moeten luiden: Wat is
ioniserende straling? Radioactieve stoffen (radionucliden) zenden tijdens hun verval straling uit die
ioniserend is. Men kent ondermeer alfa-, bèta-, gamma-straling. De uitgezonden straling is niet
radioactief, maar veroorzaakt ionisaties. Ook röntgentoestellen kunnen ioniserende straling uitzenden.
De toestellen zelf zijn niet radioactief en ook de straling niet.

Wat is ioniserende straling?

Ioniserende straling is een naam voor snel bewegende (on)geladen kerndeeltjes en
elektromagnetische golven (fotonen). Als deze straling in contact komt met materie zoals lucht, water
of het lichaam treden er ionisaties op. Ionisatie is het vrijmaken van een of meer elektronen uit een
atoom, waardoor een ion ontstaat. De ionisatie is schadelijk als deze in het DNA plaatsvindt.

Welke soorten ioniserende straling zijn er?

Er zijn meerdere soorten straling. De belangrijkte zijn:

  • Alfastraling: deze straling wordt uitgezonden door een atoomkern. Het is een deeltje dat bestaat uit twee protonen en twee neutronen. Deze straling wordt uitgezonden door bijvoorbeeld uranium en plutonium. Het alfadeeltje is relatief zwaar.
  • Bètastraling bestaat uit positieve (positron) of negatieve (elektron) geladen deeltjes. De deeltjes worden door de atoomkern uitgezonden.
  • Gammastraling bestaat uit zogeheten fotonen. Dit zijn "energiepakketjes" die met grote snelheid voortbewegen. Deze straling wordt ook wel elektromagnetische straling genoemd. Deze straling wordt door de atoomkern uitgezonden.
  • Röntgenstraling is eveneens elektromagnetische straling. Deze straling ontstaat echter op een andere wijze dan gammastraling, namelijk in een röntgenbuis.
Wat is het doordringend vermogen van ioniserende straling?

Alfastraling kan gemakkelijk worden tegengehouden doordat de deeltjes zwaar zijn en een grote
lading hebben. Een velletje papier is als afscherming voldoende.

Bètastraling kan een relatief hoge energie hebben en daarom door de huid dringen. Bètastraling met
een lagere energie kan worden tegenhouden door de huid of een dik vel papier.

Gammastraling en röntgenstraling zijn energetisch nogal verschillend. Afhankelijk van het
energieniveau kan de straling worden tegengehouden door bijvoorbeeld een aluminium plaatje (bij
laagenergetische straling) of door een dikke laag lood of beton bij hoogenergetische straling.

Hoe kan je ioniserende straling meten?

Elke soort straling kan worden gemeten, maar er zijn verschillende meetapparaten voor nodig. Eerst
moet bepaald worden wat je wilt meten: als je wilt weten of een tafel besmet is met radioactieve
stoffen heb je een ander meetapparaat nodig dan wanneer je wilt weten of er ioniserende straling is.
Voor besmettingen worden besmettingsmonitoren gebruikt, zoals een geigerteller of een
scintillatiemeter, voor uitwendige bestraling van het lichaam worden thermoluminiscentiedosismeters
gebruikt en voor omgevingsmonitoring worden Geiger-Müllertellers gebruikt.

Welke principes liggen ten grondslag aan de meetmethoden?

Het principe dat aan de meetmethode ten grondslag ligt is dat straling ionisaties veroorzaakt in
materie. Een meetapparaat zal dus binnenkomende straling meten doordat er ionisaties plaatsvinden
in de materie (gas, vaste stof, gel) van het apparaat. Elke ionisatie veroorzaakt weer nieuwe
ionisaties, waardoor er een lawine van ionisaties ontstaat die groot genoeg is om een elektrische puls
in het meetapparaat te veroorzaken.

Hoe kan je je beschermen tegen ioniserende straling?

We moeten hierbij onderscheid maken in twee soorten bestraling. Je kan zowel inwendig als uitwendig
besmet raken met radioactieve stoffen, maar je kan ook alleen uitwendig worden bestraald.
Inwendige besmetting kan plaatsvinden door het inademen of via de mond binnen krijgen van
radioactieve stoffen. Uitwendige besmetting komt doordat de radioactieve stof op je handen of op je
gezicht terecht is gekomen en daar blijft zitten.

Uitwendige bestraling kan optreden doordat bijvoorbeeld een bron ioniserende straling uitzendt binnen
de ruimte waarin je je bevindt.

Bijlage Omvang Type
Veiligheidsinformatie bulletin 889 KB
Ioniserende straling 350 KB